×

جستجو

فرار از مدرسه: بررسی آثار و احوال محمدکریم پیرنیا از منظر تاریخ‌پژوهشی معماری ایران| با مقدمۀ مهرداد قیومی بیدهندی

در طی سالیان، مدح بی‌حساب پیرنیا یا بهره‌گیری ابزاری از او از یک سو، و نقد نامنصفانۀ او از سوی دیگر، چهرۀ او و اندیشه‌اش را معوج و پنهان و غبارآلود کرده است. برای اینکه این چهره آشکار شود، باید با پیرنیا همدل شد؛ باید موقعیت او را درک کرد؛ درد او را فهمید؛ و راه او و ادب راه پیمودن او را کشف کرد. در این صورت است که نقد و سنجش او و پیش‌تر رفتن از او ممکن خواهد شد. این کتاب حاضر در زمرۀ نخستین تلاش‌ها برای فهم و نقد پیرنیا به چنین شیوه‌ای است. 

متن کتاب با شرح زندگی و احوال پیرنیا آغاز می‌شود. او از یزد به تهران می‌آید و در دانشگاه به درس معماری مشغول می‌شود. اما بعد از مدتی دلسرد می‌شود و در پی اتفاقاتی درس را نیمه‌کاره رها می‌کند. به وزارت معارفِ آن روز می‌رود و در پروژۀ بزرگ مدرسه‌سازی مشغول می‌شود. با تجزیۀ وزارت معارف، به سازمان حفاظت آثار باستانی می‌رود و حیات حرفه‌ای خود را در مطالعۀ تاریخ و حفاظت آثار تاریخی آغاز می‌کند. او مدتی بعد در مقام مدرّس به مدرسه معماری بازمی‌گردد. 

پس از کنکاش در احوال پیرنیا و نسبت او با زمینه و زمانه‌اش کتاب به مهمترین اثر او، اصول و سبک‌شناسی معماری ایران، می‌پردازد. ابتدا بر سبک و معنای آن درنگ می‌کند تا مواضع پرسش در سبک‌شناسی را بشناسد. سپس به سراغ آرای پیرنیا می‌رود؛ لیکن چون روایت سامان‌یافته و قابل اتکا از او نمی‌یابد، از خلال اسناد به‌جامانده از پیرنیا اصول معماری و مقدمات سبک‌شناسی و یک سبک (پارتی) را بازروایی و بازنویسی می‌کند و بر مبنای آن به تحلیل و نقد رأی پیرنیا می‌پردازد.

 

محمدمهدی عبدالله‌زاده. فرار از مدرسه: بررسی أثار و احوال محمدکریم پیرنیا از منظر تاریخ‌پژوهی معماری ایران. با مقدمۀ مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: متن (فرهنگستان هنر)، ۱۴۰۰.

 

اشتراک مطلب
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
تزیینات گچی در معماری ایران و سرزمین‌های همسایه‌اش: پژوهش‌های تازه- افق‌های تازه| برگزاری همایش
گچ یکی از گسترده‌ترین وسایل تزیین در طول تاریخ معماری بوده است و در سال‌های اخیر به آن به‌طور فزاینده‌ای توجه شده است. پیش از این، تزیینات گچی در سرزمین‌های شرقی اسلامی به صورت پراکنده مطالعه شده و با این حال دریافت علمی به دست‌آمده از این مطالعات تحت تأثیر شکاف‌های رشته‌ای و روش‌شناختی متعددی قرار داشته است. جدایی تحقیقات مربوط به دوره‌های پیش از اسلام و دوران اسلامی حاکی از باور به این بود که گچ‌کاری‌های پیش از اسلام محصول دوره‌ای جداگانه، یا در بهترین حالت پیش‌زمینۀ فنون تزیینات معماری بود که در دوران اسلامی کاملاً شکوفا می‌شد. علاقۀ گسترده‌تر به گچ‌بری‌های دوران متقدّم اسلامی غالباً به اشیایی از اقامتگاه خلیفه عباسی در رقّه یا سامرا محدود می‌شد، در حالی که گچ‌بری‌های دوران متقدّم در سایر مناطق ناشناخته باقی مانده بود و یا متّکی به همان محوطه‌های موجود در میان‌رودان تلقی می شدند. با این حال، مجموعه‌ای از پروژه‌های...
احیای ایران باستان| سخنرانی مجازی
The Persian Revival The Persian Revival examines Europe’s discovery of ancient Iran, first in literature and then in art history. Tracing Western visual discourse about ancient Iran from 1699 on, Grigor parses the invention and use of a revivalist architectural style from the Afsharid and Zand successors to the Safavid throne and the rise of the Parsi industrialists as cosmopolitan subjects of British India. Drawing on a wide range of Persian revival narratives bound to architectural history, Grigor foregrounds the complexities and magnitude of artistic appropriations of Western art history in order to grapple with colonial ambivalence and imperial aspirations. She argues that while Western imperialism was instrumental in shaping high art as mercantile-bourgeois ethos, it was also a project that destabilized the hegemony of a Eurocentric historiography of taste. - سخنران: تالین گریگور - میزبان: مرکز شرمین و بیژن مصّور رحمانی در مطالعات ایران و خلیج فارس، دانشگاه پرینستون...
احیای ایران باستان: امپریالیسمِ روگرفت در معماری ایرانی و پارسی| تالین گریگور
یکی از مناقشات پرحرارتِ دانشورانه در ابتدای سدۀ بیستم، مناقشه بر سرِ شرق-یا-روم بود که دو مسیر متفاوت پیش روی مورخان هنر می‌گذاشت: پی‌جویی بنیادهای...
مفهوم میدان در ایران دورۀ قاجاریه: دگرگونی [مفهوم میدان] به تجسّد حوزۀ همگانی
مهنام نجفی
«میدان»، چون فضایی عمومی، مفهومی کهن در زبان فارسی و فرهنگ ایرانی است. این مفهوم همراه با سیاق زبانی و ‏فرهنگی‌اش، و پیوسته با دیگر مفاهیم در شبکه‌ای معنایی (سمانتیک)، در طی زمان دگوگون شده است. نویسندگان در این مقاله یکی ‏از تغییرات بنیادی این مفهوم را، که در ایران قاجاری ریشه دارد، شرح می‌دهند. دورۀ قاجاریه دوره‌ای بحرانی در آغاز ‏ایران مدرن است که در آن، تغییرات فرهنگی و اجتماعی شتاب گرفت و شبکۀ معنایی (سمانتیک) تازه‌ای ظهور کرد.

وبگاه تاریخ‌پژوهی و نظریه‌پژوهی معماری و هنر