×

جستجو

سطر مستور: تاریخ و سبک‌شناسی کوفی شرقی| مهدی صحرا گرد

مطالعه و پژوهش در اوضاع و تاریخ قلم‌های کوفی در سده‌های نسخت جهان اسلم به طور عام و قلم‌های کوفی ایرانی به طور خاص، به دلیل فقدان آثار و منابع، با دشواری‌های بسیاری همراه است. با این حال، سرگذشت خط عربی و قلم کوفی و طبقه‌بندی شیوه‌های کتابت قرآن، سال‌ها موضوع بحث محافل علمی شرق‌شناسان و محققانی همچون آدلر، فلوگل، آمری، ویلن، لینگز، بلر، دروش، راکسبرا، جورج، شیمل و طبّاع بوده است. در ایران نیز تلاش‌هایی پراکنده برای تبیین  و تحلیل دوره‌بندی خطوط اسلامی از سوی محققانی نظیر فضائلی و بیانی و مایل‌هروی صورت گرفته است که اطلاعات ارزشمندی در اختیار محققان قرار می‌دهد.

کتاب سطر مستور: تاریخ و سبک‌شناسی کوفی شرقی حاصل پژوهشی است که در سال ۱۳۹۲ از سوی مؤلف به فرهنگستان هنر پیشنهاد شد که با وجود کمبود اسناد و فقدان پاره‌ای تصاویر و دشواری در دسترسی به نسخه‌ها، مراحل تحقیق و گردآوری اسناد و تصاویر سامان یافت و نتایج در این کتاب به ثمر نشست. 

کتاب در پنج فصل و ذیل دو بخش اصلی تدوین شده است؛ بخش اول شامل درآمد، طبقه‌بندی اقلام مسطح، سبک‌شناسی کوفی‌شرفی، تذهیب است و بخش دوم، ذیل عنوان آثار، نسخه‌های مهم معرفی می‌شود. 

در قدم اول، برای فهم بهتر سرگذشت خطاطی قرون نخست اسلامی، مقدمه‌ای در باب شکل‌گیری خوشنویسی اسلمی و بیان ویژگی‌ها و عرضۀ حدسیاتی دربارۀ چگونگی تبدیل اقلام حجازی به کوفی عرضه شده است. این بخش حاصل جمع‌بندی آرای محققان پیشین و حاوی تحلیل‌هایی تازه بر برخی شواهد است. پس از آن تاریخ قلم کوفی بر اساس خصوصیات بنیادین به دو دوره تقسیم می‌شود: دورۀ اول از سدۀ نخست تا اواخر سدۀ چهارم و دورۀ دوم از سدۀ چهارم تا اوایل سدۀ هفتم هجری. فصل دوم این بخش به جنبه‌های مختلف آثار و صفاتی کوفی شرقی اختصاص دارد: جنبه‌هایی چون سجایای کلی کوفی شرفی در مقایسه با کوفی نخستین، پیداش و پالایش و تثبیت این سبک، شکل‌گیری سبک‌های منطقه‌ای و ماهیت آثار. ادامۀ بحث به بیان مؤلفه‌های سبک‌شناسی و توضیح اصول کتاب در سبک‌شناسی اختصاص دارد.

به بیان نویسنده، استفاده از سبک‌شناسی در سامان دادن به نسخه‌های پراکندۀ کوفی شرقی دربارۀ برخی از سبک‌ها بسیار راهگشا بود. سبک غزنوی مهم‌ترین سبک شناخته‌شده در این کتاب است و نامش به سبب تقارن با زمان و مکان تحت سلطۀ غزنویان بر شرق ایران برگزیده شده است؛ نیز به این سبب که تمام هنرمندانش لقب غزنوی دارند. 

سبک مهم دیگر که تا کنون سخنی از آن در میان نبوده، سبک اصفهان است. این سبک که در اصفهان و احتمالاً بخش‌هایی از عراق عجم رواج داشت، در کهن‌ترین قرآن کاغذی جهان اسلام، قرآن کشود بن املاس مورخ به ۳۲۷ق شکل یافت. 

 

دریافت صفحات نخست کتاب و اطلاعات بیشتر:

https://bit.ly/2Tm7AXL

اشتراک مطلب
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
تاریخ معماری چیست؟ | (پاره‌ای دیگر از کتاب‌نگاشت توضیحی نظریه‌های تاریخ معماری و هنر)
مهرداد قیومی بیدهندی
تاریخ معماری چیست؟ مقدمه‌ای است بر مباحث نظری‌ای که نویسندگان تاریخ معماری و خوانندگان آثار مورخان معماری با آن مواجه می‌شوند. در این کتاب، از مباحث مهمی سخن می‌رود که در طی تاریخِ تاریخ معماری در سده‌ی اخیر مطرح شده و تاریخ معماری را به وضع کنونی آن رسانده است. این مباحث در کتاب به‌اختصار مطرح شده و هدف این بوده است که سررشته‌ای از آنها در اختیار مخاطبان اصلی کتاب، یعنی دانشجویان و محققان تاریخ معماری، گذاشته شود.
پانوفسکی و بنیادهای تاریخ هنر | پاره‌ای دیگر از کتاب‌نگاشت توضیحی نظریه‌های تاریخ معماری و هنر
مهرداد قیومی بیدهندی
در دوران معاصر، هیچ کس به اندازه‌ی اروین پانوفسکی در تاریخ هنر اثرگذار نبوده است. با اینکه او در نزد مورخان هنر مشهور است، او...
حیات ذهنی مورخ معماری: بازگشایی پرونده‌ی تاریخ‌نگاشت اولیه‌ی معماری مدرن | پاره‌ای دیگر از کتاب‌نگاشت توضیحی نظریه‌های تاریخ معماری و هنر
مهرداد قیومی بیدهندی
گوورک هارطونیان، استاد ایرانی‌تبار معماری در دانشکده‌ی هنر و طراحی دانشگاه کانبرا، استرالیا، در این کتاب، تاریخ‌نگاشت اولیه‌ی معماری مدرن را با نگاهی دیگر بررسی...
تاریخ هنر: مفاهیم اصلی | پاره‌ای دیگر از کتاب‌نگاشت توضیحی نظریه‌های تاریخ معماری و هنر
مهرداد قیومی بیدهندی
در این کتاب، بیش از دویست مفهوم اصلی تاریخ و مباحث نظری هنر و فرهنگ تجسمی به‌صورتی روشمند و سامانمند و بحث‌انگیز گرد آمده است....

وبگاه تاریخ‌پژوهی و نظریه‌پژوهی معماری و هنر