×

جستجو

جان تصویر: معرفی عکس‌های جان تامسون در مؤسسۀ ملی تاریخ هنر فرانسه (INHA)
حمیدرضا نوری‌مطلق

قلعۀ هلندی در جزیرۀ خارک

در سال ۱۸۹۱ میلادی، کتابی با عنوان «مجموعه‌ای از عکس‌های برداشت‌شده در ایران، ترکیه و قفقاز، طیّ سفری هفت‌ماهه توسط جان تامسون»، در موسسۀ ملی تاریخ هنر فرانسه (INHA) انتشار یافت.

جان تامسون (۱۸۳۷-۱۹۳۱) سیاح انگلیسی‌ای است که در سال ۱۸۹۱ میلادی گویا برای انجام مأموریتی پا در ایران می‌گذارد. از جزئیات این مأموریت، اطلاع دقیقی در دسترس نیست؛ اما واضح آن است که او در این سفر مسیری خاص را طی کرده و از مکان‌هایی مشخص، تصویربرداری کرده است. او پیش از ایران، از قفقاز، ترکیه و عراق گذر کرده و سپس سفر خود را در ایران پی گرفته است. در این مسیر از مناطقی نظیر بغداد، بصره، بندرعباس، اهواز، بندر نصیری، بوشهر، جزیرۀ خارک، کارون، شیراز، شوش، شوشتر و کازرون بازدید داشته و از سایت‌های مهم تاریخی ایران نظیر مقبرۀ مادر سلیمان، پرسپولیس و پاسارگاد عکاسی کرده است. از همین رو، بررسی این مجموعه به افرادی که در حوزۀ تاریخ ایران پیش از ورود اسلام و معماری این دوره، به انجام پژوهش مشغولند توصیه می‌شود. او در این مسیر البته از سایر بناها که بسیاری مربوط به دوره‌های متأخرترند، نیز عکاسی کرده است.

مقبرۀ سعدی در شیراز

چشم انداز شهر شیراز

جان تامسون را برخی به خاطر تشابه اسمیِ وی با جان تامسونِ اسکاتلندی، اشتباه می‌گیرند. در حالی‌که جان تامسونِ اسکاتلندی، نقشه‌برداری است که طیّ سال‌های ابتداییِ قرن ۱۹ میلادی به ایران آمده و نقشه‌ای معروف از دورۀ قاجار نیز، از او برجا مانده است.

کاخ داریوش در پرسپولیس

یادگاریِ جالب از سه سیاح اروپایی در سال‌های ۱۷۰۴ و ۱۷۶۵ و ۱۷۸۷ بر مقبرۀ کوروش

نکتۀ مهمی که در تصاویر جان تامسون انگلیسی پیداست، عکاسی در قاب‌هایی با زاویۀ باز یا لانگ‌شات است. وی در اغلب تصاویری که از بناهای این دوره گرفته، دوربین را با فاصله‌ای معنادار نسبت به سوژه قرار داده و این امکان را فراهم آورده تا بناها و آثار در نسبت با همسایگی‌ها و عوارض پیرامونشان دیده شده و قابل بازیابی باشند. از این‌رو، عکس‌های او در مقیاس‌های بزرگتر نظیر شهر کارآمدی فراوانی دارند. البته در این مجموعه، تصاویر بسیاری را نیز با قاب‌هایی بسته و در زوایایی از داخل بناها می‌توان پیدا کرد. همچنین در این مجموعه پرتره‌هایی به شکل فردی و جمعی از مردمِ آن دوره، دیده می‌شود.

یک خاندان عرب در اهواز

نکتۀ بسیار مهم در مورد مجموعه، وجود تصاویری از بناها و آثاری است که به دلیل عدم شهرتشان یا هیچ تصویری از آن‌ها ضبط نشده و یا به ندرت می‌توان تصویری از این آثار پیدا کرد. برای مثال از شهر سلطان‌آباد (اراک امروزی) تصاویر بسیاری در این مجموعه موجود است که در بررسی اسناد تصویری مربوط راهگشا خواهند بود.

از دیگر ویژگی‌های این مجموعۀ دیجیتالِ موجود در کتابخانۀ INHA می‌توان به طبقه‌بندی دقیق و نیز کیفیت بالای اسکن‌های آن اشاره کرد.

برای دسترسی به این مجموعه، کافی است تا به پیوند زیر مراجعه کنید:

http://bibliotheque-numerique.inha.fr/viewer/15526/?offset=1#page=24&viewer=thumb

نسخۀ اصلی این کتاب هم اکنون در مجموعۀ ژاک دوکت در کتابخانۀ موسسۀ ملی تاریخ هنر فرانسه بایگانی شده است.

اشتراک مطلب
لینک کوتاه
درباره نویسنده

حمیدرضا نوری‌مطلق:

مطالب مرتبط
رساله تذکرة الخطاطین راجی بخاری*
سودا بهشتی
رساله‌های خوشنویسی سده‌های متوالی است که تألیف می‌شود و آنچه از این رساله‌ها به ما رسیده است اطلاعات ارزنده‌ای را در اختیارمان قرار می‌دهد. یکی از رساله‌های نسبتاً جدیدتر که در سدۀ سیزدهم به نگارش درآمده تذکرة الخطاطین راجی است، نوشتۀ محمد ادریس خواجه راجی بخارایی. در ادامه این رساله و مؤلف آن را به اختصار معرفی می‌کنم. محمدادریس خواجه راجی بخارایی خواجه ادریس بخاری، شاعر و خوشنویس (۱۳۳۶-۱۲۹۸ق/۱۹۱۷-۱۸۸۱م)، در خانواده‌ای اهل ادب زاده شد و نیاکان و از جمله پدرش نیز شاعر بودند. نخست در زادگاهش اوراتپه و سپس در مدارس بخارا دانش آموخت. به گفتۀ صدر ضیاء در تذکار اشعار، راجی از ملا جلال درس آموخته است. تذکره نویسانی چون واضح، افضل، پیرمستی، صدر ضیاء، محترم ــ که دوست نزدیک وی بود ــ عبدی و عینی ــ که شخصا او را می شناخت ــ راجی را شاعری بلندمرتبه دانسته‌اند. از آثار راجی بیاض راجی است که غزلیاتی از بیدل و پیروانش، ناصر...
کتاب «تصویر کلمه: مطالعه‌ای درباره آیات قرآنی در معماری اسلامی»
سیدامیر کوشه‌ای
کتاب تصویر کلمه: مطالعه‌ای درباره آیات قرآنی در معماری اسلامی، اثر اریکا داد و شیرین خیرالله، از جمله مهمترین پژوهش‌ها درباره نسبت قرآن کریم با معماری دوره اسلامی است. جلد نخست این کتاب مشتمل بر مقدمه و هفت فصل است. داد در این جلد استدلال می‌کند که آیه‌های قرآن در هنر دوره اسلامی به مثابه نماد و نشانه‌ خدا به کار رفته  است، و کارکردی مشابه شمایل در هنر مسیحی دارد. او دیدگاه خود در این زمینه را پیشتر در مقاله‌ای با عنوان «تصویر کلمه»* منتشر کرده بود، و این جلد به نوعی گسترش یافته آن مقاله است. نویسنده در فصل نخست به مسئله ممنوعیت تصویر انسان و جانداران در تمدن اسلامی می‌پردازد. فصل‌های دو، سه و چهار به تحلیل کارکرد آیات قرآنی در تزیینات چهار بنای قبة الصخره در بیت‌المقدس، مقیاس النیل (نیل سنج) و مدرسه سلطان حسن در قاهره، و بیمارستان نوری در دمشق اختصاص دارد. فصل پنجم...
فراخوان ارسال مقاله برای «نشریۀ معماری اسلامی»: تغییرات اقلیمی و محیط مصنوع در جهان اسلام
This special issue of IJIA focuses on the impact of the current climate crisis on the built environments of the Islamic world, a space encompassing the Middle East, as well as Africa, Asia, and more recent geographies in Islam’s global dimensions. Specifically, it seeks to unpack this complex topic by utilizing architecture as a space of discourse for thinking about how one might craft a theory of ‘critical environmentalism’ across the Islamic world.
جلسۀ رونمایی از کتاب «نوشتن تاریخ معماری: شاهد و روایت در سدۀ بیست‌ویکم»
کتاب با مثال‌هایی از زمان‌ها و مکان‌های متنوع ــ از بناهای انقلابی هاییتی در سدۀ هجدهم تا شرکت‌های ساختمانی وایمارِ آلمان و کمپ‌های پناهجویان افریقایی...

وبگاه تاریخ‌پژوهی و نظریه‌پژوهی معماری و هنر