×

جستجو

«شمال آفریقا یا مرکز ایران؟ جستجویی در بازشناسی محل تولید پاره‌قرآنی در موزه‌ی گتی»

«شمال آفریقا یا مرکز ایران؟ جستجویی در بازشناسی محل تولید پاره‌قرآنی در موزه‌ی گتی»

مهدی صحراگرد

Northern Africa or Central Iran? An Investigation into the Production Place of a Fragmentary Kufic Qur'an at the J. Paul Getty Museum

یافته‌های ما در باب قلم کوفی اولیه، قلم رسمی کتابت قرآن در سه سده‌ی نخست هجری، بسیار ناچیز است. اکنون به لطف طبقه‌بندی نسخه‌شناس فرانسوی، فرانسوا دروش هفت سبک اصلی در کتابت این قلم شناسایی شده که برخی از آنها به زیرگروه‌های فرعی تقسیم می‌شود. با این همه، محل گسترش هیچ‌یک از این سبک‌ها شناسایی نشده است. علت این امر پراکنده شدن برگ‌ها و از بین رفتن انسجام نسخه‌های اولیه است. جابه‌جا شدن نسخه‌ها در طی تاریخ نیز عامل دیگری است که موجب شده نتوان محل وقف یا کشف نسخه را با محل تولید آن یکسان دانست. نبود شواهد کافی موجب شده تا فرانسوا دروش هرگونه تلاش برای یافتن یا حتی طرح فرضیه درباره‌ی محل گسترش این سبک‌ها را نافرجام بداند. 

یکی از نسخه‌های مهم کوفیِ نخستینْ قرآنی است که چند برگ آن در موزه‌ی پاول گتی (لس‌آنجلس) نگهداری می‌شود. بخشی از این قرآن در قیروان کشف شد و مورخانی چون مارتین لینگز، بر مبنای محل کشف، آن را به قیروان منسوب کرد‌ه‌اند. با این حال‌، شواهدی در دست است که نشان می‌دهد این نسخه نه در افریقا که در مرکز ایران تولید شده است. این شواهد علاوه بر نظام ابجدی به کار رفته در نشان‌های تقسیم‌کننده‌ی آیات، و نظام اعراب‌گذاری، در سبکِ خط آن یافت می‌شود؛ سبکی که مشابهش در خط کهنِ جاافتاده (یادمانی) ضمائم برخی از قرآن‌های رقم‌دار کوفی شرقی دیده می‌شود. این نسخه‌ها که یک فقره از آن در سال ۳۲۷ق در اصفهان کتابت شده و دیگری احتمالاً در ری، می‌تواند دلیلی باشد بر این که محل تولید قرآن موزه‌ی گتی در ایران و  مشخصاً در منطقه‌ی مرکزی ایران، مشهور به عراق عجم، بوده است. افزون بر این، بدان سبب که این نسخه به سبک D.I  کتابت شده، و این سبک در برخی از دیگر نسخه‌های کوفی اولیه نیز دیده می‌شود، می‌توان فرضیه‌ی انتساب سبک یادشده به عراق عجم را نیز طرح کرد.

 

مشخصات مقاله: 

Mahdi Sahragard, “Northern Africa or Central Iran? An Investigation into the Production Place of a Fragmentary Kufic Qur’an at the J. Paul Getty Museum,” in Getty Research Journal, no. 19 (2024).

اطلاعات بیشتر:

https://www.getty.edu/publications/grj/19/northern-africa-or-central-iran/

اشتراک مطلب
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
دیدگاه‌های فمینیستی درباره‌ی فضاهای جنسیت‌زده در تاریخ هنر و معماری مدرن | برگزاری همایش: چرا زنان معمار بزرگی وجود نداشته‌اند؟
کنفرانس ما پیوندهای پیچیده‌ی بین جامعه، جنسیت و فضا را از دیدگاه کاملاً فمینیستی بررسی خواهد کرد. با این کار، تلاش می‌شود هم بر بهره‌وری زنان در تمامی ابعاد معماری و برنامه‌ریزی و هم بر گفتمان‌های تاریخی هنر در رابطه با درک جنسیتی و استفاده از فضا تأکید شود.
آرنای لوتسیا، نشانی از ویکتور هوگو بر پاریس: وجوه فراموش‌شده‌ای از هوگو (۲) *
مهسا پور‌احمد
سخن از تاریخ و سیاست فقط در نوشته‌های هوگو به چشم نمی‌آید؛ او سخنوری بی‌باک نیز بود، اما نه با قصد بازی با کلمات. او...
«مطالعات اسلامی چیست؟ رویکردهای اروپایی و آمریکای شمالی در حوزه‌ای پرچالش» | ویراست لیف استنبرگ و فیلیپ وود
مطالعه‌ی اسلام و مسلمین در اروپا و آمریکای شمالی در دهه‌های اخیر بسیار وسعت یافته و در حوزه‌هایی متمایز به بحث گذاشته شده است. در...
آرنای لوتسیا، نشانی از ویکتور هوگو بر پاریس: وجوه فراموش‌شده‌ای از هوگو (۱)
مهسا پور‌احمد
۲۲ مه سالگرد درگذشت ویکتور هوگو بود. ویکتور هوگویی که شاید برای خیلی از ما رمان‌نویسی قهار باشد. حال آنکه رمان‌نویسیِ صرف را شاید بتوان...

وبگاه تاریخ‌پژوهی و نظریه‌پژوهی معماری و هنر