×

جستجو

مسجد جامع ورامین، بازشناسی روند شکل‌گیری و سیر تحول
حسین نخعی

مسجد جامع ورامین بنایی است در ورامین، ۴۲ کیلومتری جنوب تهران، که تا چند دهۀ پیش خارج از بافت بوده و امروزه میان یک میدان شهری قرار دارد؛ بنایی مستطیل‌شکل با ابعاد ۴۳ × ۶۶ متر که یکی از بهترین نمونه‌های مساجد چهارایوانی است. این بنا در اواخر دورۀ ایلخانان ساخته شده و نیمۀ غربی آن را پس از مدت‌ها ویرانی طی سال‌های اخیر بازسازی کرده‌اند. 

عبارت‌های بالا کمابیش در عمدۀ نوشته‌هایی که موضوعشان مسجد جامع ورامین است به چشم می‌‌خورد و برای معرفی این بنا از آن استفاده می‌شود؛ عبارت‌هایی که نکاتی درخور توجه را در خود دارد که دقت در آنها می‌تواند در نگاه ما به این بنا مؤثر باشد. اولین نکته به مکان قرارگیری آن مربوط است. بنای معرفی‌شده در بالا به جایی در ۴۲ کیلومتری جنوب تهران به نام ورامین منسوب شده که تا پیش از گسترشش مسجد جامعی بیرون از بافت شهر داشته ‌است. دومین نکته دربارۀ خودِ بنا است. بنایی مستطیل‌شکل با ابعادی مشخص که چهار ایوان دارد. حال آنکه تا پیش از بازسازی‌اش تقریباً نیمی از بنا وجود نداشته‌ و مشخص نیست ابعاد دقیق بنا و وجود ایوان چهارم بر اساس چه مدارکی مطرح شده ‌است. ما نکتۀ دیگری هم در این عبارت‌ها وجود دارد و آن زمان ساخت این بنا است: اواخر دورۀ ایلخانان؛ یعنی بیش از هفتصد سال پیش. به عبارت دیگر بنایی که امروزه به نام مسجد جامع ورامین می‌شناسیم، بیش از هفتصد سال قدمت دارد. حال بجاست بپرسیم آنچه در بالا به این بنای هفتصدساله نسبت داده‌اند، چقدر اصالت دارد؟ ورامینی که توصیفش جایی در جنوب تهران است چقدر با ورامینی که زمانی مسجدی جامع در آن ساخته شده، نسبت دارد؟ بافتی که مسجد خارج از آن بوده قدمتش بیشتر است یا مسجد؟ چه قسمت‌هایی از آنچه اکنون در تصاویر و حین بازدید از بنا مشاهده می‌کنیم، طی مرمت و بازسازی به بنا اضافه شده‌ و چه قسمت‌هایی اصیل است؟ مسجد پیش از ویرانی چه ویژگی‌هایی داشته ‌است؟ ویران‌شدن نیمۀ غربی آن مربوط به چه سالی و بر اثر چه حادثه‌ای است؟

 

نخعی، حسین. مسجد جامع ورامین، بازشناسی روند شکل‌گیری و سیر تحول. تهران: روزنه‏، ۱۳۹۷.

اشتراک مطلب
لینک کوتاه
درباره نویسنده

حسین نخعی:

مطالب مرتبط
دیدگاه‌های فمینیستی درباره‌ی فضاهای جنسیت‌زده در تاریخ هنر و معماری مدرن | برگزاری همایش: چرا زنان معمار بزرگی وجود نداشته‌اند؟
کنفرانس ما پیوندهای پیچیده‌ی بین جامعه، جنسیت و فضا را از دیدگاه کاملاً فمینیستی بررسی خواهد کرد. با این کار، تلاش می‌شود هم بر بهره‌وری زنان در تمامی ابعاد معماری و برنامه‌ریزی و هم بر گفتمان‌های تاریخی هنر در رابطه با درک جنسیتی و استفاده از فضا تأکید شود.
حیات ذهنی مورخ معماری: بازگشایی پرونده‌ی تاریخ‌نگاشت اولیه‌ی معماری مدرن | پاره‌ای دیگر از کتاب‌نگاشت توضیحی نظریه‌های تاریخ معماری و هنر
مهرداد قیومی بیدهندی
گوورک هارطونیان، استاد ایرانی‌تبار معماری در دانشکده‌ی هنر و طراحی دانشگاه کانبرا، استرالیا، در این کتاب، تاریخ‌نگاشت اولیه‌ی معماری مدرن را با نگاهی دیگر بررسی...
«شکستن سقف شیشه‌ای: جایگاه و تصویر زنان در مجلات معماری ایران (۱۹۴۶-۲۰۰۱)»
سینا زارعی
سینا زارعی در این مقاله، سیر دگرگونی مجله‌های معماری ایران را، با تمرکز بر تغییراتی بررسی کرده است که در طی سه بازه‌ی زمانی از ۱۹۴۶ تا ۲۰۰۱ در بازنمایی جایگاه زنان رخ داده. چنانکه متن او نشان می‌دهد، در ابتدای راه (از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۶۹)، مجلات معماری فضای چندانی برای مشارکت زنان ایجاد نمی‌کردند، فقط به بازنمایی آنها در محدوده‌ی نقش‌های سنتی و غیرمترقی می‌پرداختند و گاهی نیز از ملکه ایران در جایگاه زنی موفق و تأثیرگذار سخن می‌گفتند.
ایران و چین: میراث مشترک و مناسبات جدید | فراخوان ارسال مقاله برای همایش
تاریخ برگزاری همایش: ۲۷ و ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۴ | ۶ و ۷ مهر ۱۴۰۳

وبگاه تاریخ‌پژوهی و نظریه‌پژوهی معماری و هنر